به گزارش فصل تبیین، علی القاصی مهر رئیس کل دادگستری استان تهران در نشست خبری ۶تیرماه در جمع اصحاب خبر و رسانه با اشاره به سامانه های طراحی شده که موفق به ارتقا عملکردی دستگاه قضا و افزایش رضایتمندی مردم، و همچنین ضمن تبریک و گرامیداشت هفته قوه قضائیه و آرزوی توفیق برای همه همکاران خدوم در دستگاه قضایی، اظهارداشت: عملکرد پنج‌ساله دادگستری استان تهران، نشان‌دهنده عزمی راسخ و حرکتی پرشتاب در جهت تحقق عدالت، صیانت از حقوق عامه و ارتقای کارآمدی دستگاه قضایی است. این دستاوردها در شرایطی محقق شده که کشور با بحران‌ها و چالش‌های متعدد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی مواجه بوده و دستگاه قضایی پایتخت، هم‌زمان با انجام وظایف ذاتی خود، نقش فعالی در حفظ نظم عمومی، تأمین امنیت قضایی و پاسخ‌گویی مؤثر به مطالبات عمومی ایفا کرده است. دادگستری استان تهران با درک عمیق از منویات قائد عظیم‌الشأن امت اسلامی حضرت آیت‌الله العظمی شهید سید علی خامنه‌ای^{(قدس الله نفسه الزکیه)} و با اتکا به سند تحول و تعالی قوه قضائیه، مسیری نوین را در جهت مأموریت‌های اساسی دستگاه قضاء گشوده و با وجود محدودیت‌های منابع انسانی و مالی، توانسته با برنامه‌ریزی هدفمند، ایجاد هماهنگی بین‌بخشی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های قانونی، عملکردی قابل اتکا و رو به بهبود ارائه نماید. در این گفتار، تلاش خواهد شد تا تصویری روشن، مستند و امیدبخش از دستاوردهای کمّی و کیفی این مجموعه در پنج سال اخیر ارائه شود؛ دستاوردهایی که مرهون تلاش مستمر مدیران، معاونان و کارکنان قضایی و اداری دادگستری استان تهران است.

وی در ادامه با اشاره به  عملکرد کمّی و آماری در رسیدگی به پرونده‌ها (دستاوردهای شاخص در حوزه دادرسی)افزود:یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سنجش کارآمدی دستگاه قضایی، وضعیت رسیدگی به پرونده‌ها است. شاید بتوان گفت که قلب تپنده عدالت، در گرو رسیدگی سریع، دقیق و عادلانه به پرونده‌های مردم است و دادگستری استان تهران در این حوزه، عملکردی درخشان و قابل اتکا داشته است.

تحلیل پرونده‌های وارده و رشد ورودی‌ها

القاصی مهر در ادامه تصریح کرد: در دوره پنج‌ساله اخیر (۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴)، علیرغم افزایش چشمگیر حجم پرونده‌های وارده که خود نشان از اعتماد روزافزون مردم به دستگاه قضایی و ارجاع دعاوی و اختلافات به مراجع قضایی دارد، شاهد عملکردی بی‌نظیر و جهادی از سوی همکاران قضایی و اداری استان تهران بوده‌ایم. جمع کل پرونده‌های وارده به دادگستری استان تهران در دوره تحول و تعالی، به عدد قابل توجه ۱۴ میلیون و ۲۹۱ هزار و ۹۸۱ فقره رسیده است که در مقایسه با جمع ۱۱ میلیون و ۶۸۷ هزار و ۷۴ فقره در دوره پنج‌ساله قبل (۱۳۹۵-۱۳۹۹)، رشدی معادل ۲۲ درصد را نشان می‌دهد.

وی ابراز کرد: نکته قابل تأمل ، بررسی آمار پرونده‌های «وارده یکتا» (پرونده‌های جدید بدون احتساب تکرار در مراحل مختلف) است. در دوره  پنجساله اخیر، جمع این پرونده‌ها به ۸ میلیون و ۶۷ هزار و ۳۲۸ فقره رسیده که نسبت به دوره قبل با ۶ میلیون و ۹۳۷ هزار و ۸۷۳ فقره، ۱۶,۳ درصد افزایش داشته است. اختلاف معنادار بین نرخ رشد پرونده‌های کل (۲۲ درصد) و پرونده‌های یکتا (۱۶,۳ درصد)، به وضوح نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از حجم کاری، ناشی از گردش مجدد پرونده‌ها و پیچیدگی فرآیندهای دادرسی در دوره‌های قبل بوده که با اقدامات مدیریتی و اصلاح رویه‌ها، در حال کنترل است.

رئیس کل دادگستری استان تهران با اشاره به عزم قضات در پیگیری پرونده ها به اصل پرکارآمدی و مجاهدت در مختومه‌سازی پرونده‌هااشاره و عنوان کرد: نکته حائز اهمیت و مایه مباهات، عملکرد خیره‌کننده در حوزه مختومه‌سازی پرونده‌هاست که نشان از کارآمدی، مجاهدت و روحیه جهادی همکاران عدلیه پایتخت دارد. در دوره تحول و تعالی، جمع کل پرونده‌های مختومه به عدد ۱۴ میلیون و ۴۰۲ هزار و ۴۱۶ فقره رسیده است که در مقایسه با ۱۱ میلیون و ۷۱۵ هزار و ۳۹۹ فقره دوره قبل، افزایش۲۳ درصدی را نشان می‌دهد. شاخص‌تر آنکه آمار مختومه‌های دوره اخیر، حدود یک درصد بیشتر از کل پرونده‌های وارده (حدود سه میلیون پرونده) در همین دوره است. این بدان معناست که دستگاه قضایی استان تهران نه تنها از پس حجم عظیم ورودی‌های جدید برآمده، بلکه موفق شده بخشی از انباشت پرونده‌های مانده از سال‌های گذشته را نیز تعیین تکلیف کند. این موفقیت کمّی در شرایطی حاصل شده که حجم پرونده‌های پیچیده و چندمرحله‌ای نیز افزایش یافته است و نشان از افزایش ظرفیت مختومه‌سازی با نرخی فراتر از رشد ورودی‌های یکتا دارد که بیانگر ارتقای بهره‌وری و کارآمدی سیستم قضایی استان است.

 کاهش محسوس پرونده‌های مانده (موجودی)

وی افزود: دستاورد مهم دیگر در حوزه مدیریت موجودی و کاهش انباشت پرونده‌ها، نتایج درخشان در حوزه پرونده‌های مانده است. در دوره پنج‌ساله قبل، پرونده‌های مانده روندی نوسانی داشت و از ۵۳۷,۲۷۱ فقره در سال ۱۳۹۵ به ۵۰۲,۸۸۸ فقره در سال ۱۳۹۹ رسید. اما در دوره تحول و تعالی، تحولی شگرف در این خصوص رخ داده است. پرونده‌های مانده از ۵۰۲,۸۸۸ فقره در سال ۱۴۰۰ به ۴۰۱,۰۴۱  فقره در پایان سال ۱۴۰۴ کاهش یافته که نشان‌دهنده کاهش چشمگیر ۲۰ درصدی نسبت به پایان دوره قبل است و در برخی مقاطع، شاهد کاهش ۲۶ درصدی نیز بوده‌ایم. این کاهشِ محسوس، در شرایطی اتفاق افتاده که حجم پرونده‌های وارده یکتا ۱۶,۳درصد و حجم پرونده‌های وارده کل ۲۲ درصد رشد داشته‌اند و به تعبیر دیگر، با وجود افزایش ۲۲ درصدی ورودی، موجودی انباشت پرونده‌ها بیش از ۲۰ درصد کاهش یافته است که نشان از بهبود مدیریت عملیاتی و توزیع مؤثر منابع دارد.

کاهش چشمگیر پرونده‌های مسن و معوق

رئیس کل دادگستری استان تهران تاکید کرد: در دوره تحول و تعالی، یکی از دغدغه‌های اصلی مدیریت قضایی، تعیین تکلیف پرونده‌های مسن و معوق بوده است. با اجرای برنامه‌های منسجم نظارتی و استفاده از ظرفیت‌های مشورتی، دستاوردی چشمگیر در کاهش پرونده‌های مسن بیش از یکسال حاصل شده است. به شکلی که در دادسراها، در پایان سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۳۹۵، ۷۶ درصد کاهش یافته است و در دادگاه‌های بدوی، پرونده‌های معوق در پایان سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۳۹۵، ۵۸ درصد کاهش یافته است و در دادگاه تجدیدنظر،۴۵ درصد کاهش داشته است. در مجموع، تعداد کل پرونده‌های مسن از ۸۸,۳۱۲ فقره در سال ۱۳۹۵ به ۴۲,۶۱۴ فقره در پایان سال ۱۴۰۴ رسید که کاهشی ۴۵ درصدی را نشان می‌دهد

 کاهش چشمگیر مدت زمان رسیدگی (اطاله دادرسی)

وی گفت: یکی از مطالبات جدی و به حق مردم، کاهش زمان رسیدگی به پرونده‌هاست و خوشبختانه در این زمینه نیز دستاوردهای قابل توجهی حاصل شده است. میانگین مدت زمان رسیدگی در کلیه مراحل دادرسی اعم از دادسرا، دادگاه‌های بدوی، تجدیدنظر و شورای حل اختلاف، در دوره حاضر نسبت به دوره پنج‌ساله گذشته، کاهش قابل توجهی داشته است. به‌طور مشخص، مدت زمان رسیدگی در دادسرا از ۷۴ روز به ۵۱ روز (کاهش ۲۱ درصدی)، در دادگاه بدوی از ۱۱۳ روز به ۹۲ روز (کاهش ۱۶ درصدی)، در دادگاه تجدیدنظر از ۱۶۶ روز به ۹۷ روز (کاهش چشمگیر ۴۰ درصدی) و در شورای حل اختلاف از ۵۱ روز به ۳۲ روز (کاهش ۳۷ درصدی) رسیده است. این ارقام حاکی از آن است که در سال‌های اخیر کارایی زمانی عدلیه در رسیدگی به پرونده‌های قضایی استان تهران بهبود یافته و مدت زمان انتظار برای اصحاب دعوا در مراحل مختلف کوتاه‌تر شده است. به طور کلی برنامه‌ریزی سنجیده و ارزیابی مستمر عملکرد، کلید اصلی کاهش اطاله دادرسی و کاهش پرونده‌های معوق و مسن می‌باشد و اهتمام، جدیت و روحیه جهادی همکاران محترم در رسیدگی و تعیین تکلیف پرونده‌های معوق، از عوامل اصلی این موفقیت بوده است.

 

دستاوردهای شگرف در حوزه فناوری‌های نوین و هوشمندسازی قضایی

القاصی مهر خاطرنشان کرد: عصر تحول و تعالی، عصر عبور از نظام سنتی و قضازدایی با بهره‌گیری از فناوری‌های روز است. دادگستری استان تهران با شتابی چشمگیر و هم‌گام با سیاست‌های کلان قوه قضائیه و تأکیدات مؤکد رهبری شهید انقلاب اسلامی بر لزوم توسعه فناوری‌های نوین، گام‌های بلندی در این مسیر برداشته است. بررسی عملکرد این مجموعه نشان می‌دهد که دوره نخست تحول قضایی (سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹) علیرغم اینکه دارای پیشرفت‌هایی بوده، اما از سال ۱۴۰۰ به بعد، شاهد جهشی بزرگ و انفجاری در راه‌اندازی سامانه‌های نوین و بهره‌برداری عملیاتی از آن‌ها هستیم. مهم‌ترین این اقدامات عبارتند از:

سامانه ابلاغ الکترونیکی؛ تحولی بی‌نظیر در سرعت دادرسی

وی ادامه داد:در حوزه ابلاغ قضایی که یکی از گلوگاه‌های اصلی اطاله دادرسی محسوب می‌شد، تحولی شگرف ایجاد شده است. طی پنج سال گذشته، بیش از ۵۰ میلیون ابلاغ الکترونیکی (عدد دقیق: ۵۷,۰۵۹,۸۳۳ فقره) در استان تهران انجام شده است. این دستاورد بزرگ، منجر به رشد بی‌سابقه ابلاغ الکترونیکی و رسیدن درصد آن در اغلب واحدهای قضایی به ۹۹ درصد شده است. در نتیجه، میزان تجدید اوقات به علت عدم وصول نتیجه ابلاغ، در دوره پنج‌ساله اخیر نسبت به مدت مشابه قبل، ۵۵ درصد کاهش یافته که تأثیر مستقیم بر کاهش اطاله دادرسی و تسریع در رسیدگی‌ها داشته است و امروز ابلاغ الکترونیکی به عنوان یکی از کلیدی‌ترین دستاوردهای تحول و تعالی، نه تنها سرعت را به ارمغان آورده، بلکه هزینه‌های مادی و معنوی مراجعه‌کنندگان را نیز به شدت کاهش داده است.

سامانه دادرسی الکترونیکی؛ عدالت بدون مرز

رئیس دادگستری استان تهران ابراز کرد: تعداد دادرسی‌های الکترونیکی که از سال ۱۳۹۹ آغاز شده بود، در این دوره با رشد پنج‌برابری همراه بوده و از ۱۳,۲۷۹ مورد در سال ۱۳۹۹، به بیش از ۸۰ هزار فقره  تا پایان سال ۱۴۰۴رسیده است. امروز ۹۰ درصد دادرسی‌های مرتبط با زندان در استان تهران، به‌صورت الکترونیکی و بدون نیاز به انتقال فیزیکی زندانیان برگزار می‌شود. این تحول عظیم، افزون بر کاهش چشمگیر هزینه‌های حمل و نقل، نگهبانی و تأمین امنیت، به حفظ کرامت انسانی زندانیان و خانواده آنان نیز کمک شایانی کرده و ۵۴ درصد از تجدید اوقات ناشی از عدم اعزام زندانیان را کاسته است. برگزاری جلسات دادرسی از طریق ویدئوکنفرانس، به‌ویژه برای زندانیان، یکی از مصادیق بارز تحقق عدالت ترمیمی و کرامت‌محور است.

سامانه مزایده الکترونیکی (ستاد)؛ شفافیت و سرعت در اجرای احکام

وی اضافه کرد: بر اساس تکالیف صریح سند تحول و تعالی و با هدف شفاف‌سازی و تسریع در فرآیند مزایده‌ها، کلیه مزایده‌های اجرای احکام در استان تهران، به صورت الکترونیکی و در سامانه ستاد برگزار می‌شود و شایان ذکر است که هیچ مزایده‌ای به شکل سنتی در سراسر استان انجام نمی‌گیرد. در این دوره تعداد ۱۳,۸۵۵ فقره به صورت الکترونیکی به مرحله اجرا رسیده است که ضمن شفاف‌سازی کامل این فرآیند و حذف هرگونه تبانی و فساد، سرعت و کارایی آن را نیز به همراه داشته است. این اقدام، گامی بزرگ در جهت افزایش سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی به دستگاه قضایی محسوب می‌شود.

سامانه ارجاع هوشمند پرونده؛ تحولی بنیادین در مدیریت دادرسی

القاصی مهر اظهارکرد: یکی از ابتکارات شاخص و پیشرو در سطح کشور، اجرای طرح ارجاع هوشمند و خودکار پرونده‌ها در برخی مجتمع‌های قضایی استان تهران است. برای اولین بار پرونده‌های مرتبط با امور خانواده در دادگاه تجدیدنظر، به‌صورت کامل و خودکار به شعب ارجاع می‌شوند و ماهانه چندین هزار فقره پرونده از این طریق، بدون دخالت دستی و با رعایت دقیق تخصص شعب و توازن بار کاری، برای رسیدگی ارجاع می‌گردند. این طرح هوشمندانه که با بهره‌گیری از ظرفیت‌های «هوش قضایی» طراحی شده، گامی بزرگ در جهت کاهش اطاله دادرسی، افزایش دقت در ارجاع، حذف سلیقه‌های شخصی و بهینه‌سازی فرآیندهای قضایی است و به تدریج در سایر مجتمع‌های قضایی نیز توسعه خواهد یافت.

 سامانه شناسایی اموال (سهام)

وی گفت: سامانه شناسایی اموال (سهام) که در سال ۱۴۰۰ راه‌اندازی شد، یکی از ابتکارات مؤثر در حوزه‌های قضایی است. این سامانه با ثبت ۹ میلیون و ۹۴۱ هزار و ۹۱۲ استعلام در پنج سال اخیر، امکان دسترسی برخط به اطلاعات حساب‌های بانکی، سهام بورسی، پلاک ثبتی و پلاک فعال انتظامی محکوم‌علیه را برای شعب دادگاه و واحدهای اجرای احکام فراهم نموده است.

 

سایر سامانه‌های هوشمند و کارآمد

رئیس کل دادگستری استان تهران عنوان داشت: علاوه بر سامانه‌های فوق، مجموعه گسترده‌ای از سامانه‌های نوین در دادگستری استان تهران راه‌اندازی و بهره‌برداری شده است که هر یک به سهم خود، در ارتقای کارآمدی و هوشمندی دستگاه قضایی نقش داشته‌اند. از جمله مهم‌ترین آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:سامانه نوبت‌دهی الکترونیکی که موفق شده با ثبت ۴,۵۵۹,۵۷۸ نوبت در پنج سال اخیر، مدیریت هوشمند مراجعین و کاهش ازدحام را محقق ساخته و مراجعه‌کنندگان را از سرگردانی و انتظارهای طولانی بی‌نیاز کرده است. دادرسی علنی برخط توانست با برگزاری ۴۱۸ جلسه، شفافیت فرآیندهای قضایی را برای عموم مردم به ارمغان آورده است. از دیگر سامانه های مهم می توان به سامانه ارجاع به کارشناسی (از طریق قرعه‌کشی) با ۲۹۰,۳۴۱ ارجاع الکترونیکی، شفافیت و عدالت در انتخاب کارشناس را افزایش داده و هرگونه دخالت و اعمال نفوذ را از بین برده است.

وی ادامه داد: سامانه استعلامات برخط با ۱,۴۱۷,۷۰۸ درخواست، زمان دسترسی به اطلاعات تخصصی از مراجع مختلف را به حداقل رسانده و ارتباط برخط دادگاه‌ها با نهادهایی مانند ثبت اسناد، پزشکی قانونی و بانک‌ها را میسر ساخته است. سامانه ساما (سامانه اطلاعات موثر اشخاص) از دیگر سامانه های مهم در گردش کار دادگستری استان است که با ثبت اطلاعات بیش از ۵۹۵,۷۸۹ نفر از مجرمان حرفه‌ای، خطرناک و سابقه‌دار، امکان شناسایی آنان در مبادی ورودی ساختمان‌های قضایی را فراهم آورده و نقش مهمی در تأمین امنیت اماکن قضایی ایفا کرده است. سامانه کنترل تردد نیز با ثبت ۱۰,۷۷۲,۵۶۸ مورد تردد، نظارت دقیق بر ورود و خروج افراد به دستگاه قضایی را ممکن ساخته است.

 

سایر دستاوردهای شاخص و برجسته

القاصی مهر در ادامه نشست به کارگروه های حمایت از تولید و اقتصاد مقاومتی در راستای تحقق شعار سال و تقویت اقتصاد کشور، تصریح کرد: با عنایت به نام‌گذاری سال‌های اخیر با عناوین اقتصادی و تأکید رهبری بر حمایت از تولید، ستاد اقتصاد مقاومتی دادگستری استان تهران با تشکیل کارگروه‌های مشترک و تعامل تنگاتنگ با دستگاه‌های اجرایی، بستری نظام‌مند برای رفع موانع تولید فراهم کرده است. با برگزاری بیش از ۲۷۰ بازدید میدانی از شهرک‌های صنعتی و واحدهای تولیدی، بیش از ۴۳۰ مشکل حقوقی شناسایی و رفع شده است. در سال‌های اخیر، از تعطیلی ۷۲۸ واحد تولیدی جلوگیری و بیش از ۳۳ هزار فرصت شغلی حفظ گردیده است. همچنین با اجرای طرح‌هایی مانند «شعب ویژه تولید» و «سامانه سامع»، امکان دسترسی سریع و غیرحضوری تولیدکنندگان به حمایت‌های قضایی فراهم شده است. کاهش چشمگیر آمار پرونده‌های قضایی علیه واحدهای تولیدی از ۶۶,۳۹۴ پرونده در سال ۱۳۹۶ به ۴,۹۰۱ پرونده در سال ۱۴۰۳، گویای تأثیر مثبت این رویکرد حمایتی است.

وی با اشاره به اصل شکل گیری عدالت ترمیمی و صلح و سازش افزود: افزایش نرخ مصالحه در شوراهای حل اختلاف از ۲۶.۴۲ درصد در دوره قبل به ۴۹.۶۲ درصد در دوره تحول و تعالی و تلاش برای گسترش فرهنگ صلح و سازش در جامعه رسید. مبارزه با فساد بدون خط قرمز از دیگر سرفصل های اجرایی در دادگستری استان تهران بوده که با تأکید بر رویکرد جدید در مبارزه با عواید حاصل از جرم به جای تمرکز صرف بر مجرم، با اشاره به پرونده‌های شاخص مانند موسسه مالی مولی الموحدین که حکم ضبط اموالی بالغ بر ۲۰۰ هزار میلیارد تومان صادر شده است. چای دبش و…

رئیس کل دادگستری استان تهران عنوان کرد: گسترش عدالت در حوزه حقوق عامه از دیگر برنامه های اجرایی در دادگستری استان بوده که موفق به  آزادسازی ۲,۲۷۳ هکتار از اراضی ملی، انسداد ۳,۳۱۹ حلقه چاه غیرمجاز و افزایش ۵,۹۰۰ درصدی ارزش ریالی انهدام کالاهای قاچاق گردید. ارتقای کمی و کیفی نیروی انسانی از دیگر مباحث مهم در دستگاه قضا بوده که با جذب و به‌کارگیری حداقل ۵۰۰ قاضی جدید از میان نخبگان و ایجاد ۹۴ شعبه دادگاه خانواده و ۳۳۷ شعبه دادگاه صلح با مجموع ۱,۲۹۳ پست سازمانی جدید شکل بگیرد.

القاصی مهر مردمی‌سازی و پاسخگویی یکی از مسائل مهم در ارتقا عدالت محوری دادگستری استان تهران دانست و افزود: برگزاری بیش از ۱ میلیون و ۱۸ هزار ملاقات و پاسخگویی در سطح استان، برگزاری طرح‌های «قاضی در مدرسه» و «هر مسجد یک حقوقدان» و افزایش رضایتمندی مراجعان از ۵۴ درصد به ۶۰ درصد از برنامه های مهم همراهی دستگاه قضا با مردم بوده است که در حال اجرا میباشد. شفافیت قضایی از دیگر مسائل مهم بوده که راه‌اندازی محاکمات علنی برخط با برگزاری ۳۴۹ جلسه و رشد بیش از ۱۵۰ درصدی انتشار اخبار دادگستری (از ۳۶۴ خبر در سال ۱۳۹۸ به ۱۵۵۰ خبر در سال ۱۴۰۳).

وی در ادامه با نگاه به جایگاه اطلاع رسانی به مردم به بخش مهم دستاوردهای تحولی در حوزه رسانه اشاره کرد و گفت: تولید بیش از ۸۰۰ محتوای آموزشی، مدیریت ۷ صفحه فعال در شبکه‌های اجتماعی با بیش از ۵۰ هزار مخاطب ثابت و بازطراحی وب‌سایت رسمی با بیش از ۵.۴ میلیون بازدید سالانه. در مجموع، عملکرد دادگستری استان تهران در دوره تحول و تعالی، نشان‌دهنده حرکت در مسیر صحیح تحقق «قوه قضائیه هوشمند، کارآمد و مردمی» است که با همت والای همکاران و رهنمودهای هوشمندانه مدیران ارشد، توانسته است گام‌های مؤثری در جهت تحقق عدالت، صیانت از حقوق عامه و ارتقای اعتماد عمومی بردارد. این مسیر پرشتاب، نویدبخش تداوم خدمت هرچه بهتر به مردم شریف ایران اسلامی است.